Grasmat en klaver: werken aan de samenstelling van je grasland

In het kort

• Witte klaver bindt samen met bacteriën stikstof uit de lucht, en die stikstof komt ook beschikbaar voor het gras.
• Klaver vraagt een niet te zure grond, genoeg kali en fosfaat, een goede ontwatering en niet te veel stikstof.
• Volgens de productinformatie draagt lavameel bij aan een betere grasmat en meer klaver; reken met 1.000 kg per hectare per jaar.

Kijk eens goed naar je grasmat. Zie je alleen raaigras, of ook klaverblaadjes ertussen? De samenstelling van je grasmat vertelt iets over je grond en je bemesting. In dit artikel lees je wat klaver in grasland doet, wat klaver nodig heeft en waar lavameel volgens de productinformatie van de groeve bij helpt. Hoeveel en wanneer je strooit, staat in lavameel op grasland.

Klaver komt terug

Witte klaver komt van nature in veel Nederlandse graslanden voor. Toch verdween de soort tussen 1960 en 1985 uit de meeste graslanden. De reden: bij stikstofgiften boven ongeveer 300 kg per hectare per jaar verliest witte klaver de concurrentie met Engels raaigras. Toen de stikstofgiften door het mestbeleid omlaag gingen, zag Wageningen witte klaver in de praktijk weer toenemen.

Wat klaver doet

Klaver bindt stikstof uit de lucht. Dat doet de plant samen met Rhizobium-bacteriën. Die stikstof komt ook beschikbaar voor andere planten, zoals gras. Daardoor kun je besparen op stikstofkunstmest, schrijft Wageningen University & Research in de factsheet gras/klaver.

Volgens dezelfde factsheet heeft een typisch grasklaverperceel zonder kunstmeststikstof 30 tot 50% klaver. Daarmee blijft de productie op peil, met een vergelijkbare drogestofopbrengst en een hogere voederwaarde door het eiwit in klaver. Nog twee punten uit de factsheet:

• Stikstof uit klaver telt niet mee bij de gebruiksnorm.
• Met klaver heb je minder kunstmeststikstof nodig. Dat leidt niet vanzelf tot minder stikstofverlies.

Witte en rode klaver verschillen:

Wat klaver nodig heeft

Wageningen noemt een reeks voorwaarden voor een goede grasklaver:

• Een niet te zure grond. De factsheet noemt een pH van minimaal 5. Een oudere WUR-publicatie houdt boven de 5,2 aan. Bij een lagere pH zitten er meestal geen klaverbacteriën in de bodem.
• Genoeg kali en een goede fosfaattoestand. Gras neemt kalium makkelijker op dan klaver. Bij een krap kali-aanbod blijft er te weinig over voor de klaver. Vooral op zandgrond valt klaver daardoor soms tegen.
• Een goede ontwatering, genoeg vocht, licht en warmte. Klaver komt in het voorjaar later op gang dan gras. In de zomer doet hij het vaak beter.
• Een bodem die niet verdicht is.
• Niet te veel stikstof. Hoe meer stikstof er beschikbaar is, hoe sterker het gras en hoe minder klaver. Strooi je stikstofkunstmest, dan gaat de klaver die gebruiken en bindt hij zelf geen stikstof meer.

Hoe sterk stikstof de klaver wegdrukt, liet een proef op De Marke zien (Wageningen, 2005):

Hoe meer stikstof, hoe meer gras en hoe minder klaver. De klaveropbrengsten lagen in deze proef wat lager dan in veel andere proeven, onder meer door een vrij lage pH.

Waar lavameel past

Volgens de productinformatie van de groeve draagt lavameel bij aan een betere samenstelling van de grasmat en meer groei van vlinderbloemigen, zoals klaver. De productinformatie noemt verder:

• de basische component optimaliseert en stabiliseert de pH en gaat verzuring tegen, met een hoog bufferend vermogen;
• het hoge aandeel kiezelzuur bevordert de vorming van klei-humuscomplexen, belangrijk voor de bodemstructuur;
• bodemstructuur en waterhoudend vermogen verbeteren;
• het bodemleven wordt actiever.

Leg dat naast het lijstje hierboven. Een stabiele pH en een goede structuur staan ook bij de voorwaarden voor klaver. Meer over structuur lees je in klei-humuscomplexen en het waterhoudend vermogen.

Er zijn ook dingen die lavameel niet voor je oplost:

• Lavameel is geen kalimeststof. De productinformatie noemt meer dan 0,2% kaliumoxide en meer dan 0,4% fosforpentoxide. Voor kali en fosfaat volg je je bemestingsadvies.
• Lavameel werkt langzaam. Staat de pH ver onder de 5, dan werkt kalk sneller. Onderzoek van de KU Leuven in bossen laat zien dat steenmeel minder zuur neutraliseert dan kalk, ongeveer 10 tot 50 procent daarvan, en langer doorwerkt. Lees meer in bodemverzuring.
• Wil je meer klaver op een perceel met weinig klaver, dan kun je zaaien. Volgens de WUR-factsheet is herinzaai vaak de methode met meer kans op succes. Doorzaaien kan als de omstandigheden gunstig zijn.

Klaver zaaien: tips van Wageningen

• Zaai vroeg in het voorjaar, onder goede omstandigheden.
• Oogst de eerste maanden geen te zware sneden, zodat de klaver ruimte krijgt.
• Klaverzaad is kleiner en lichter dan graszaad en ontmengt in de bak van de zaaimachine. Doe het zaadmengsel daarom in kleine hoeveelheden in de machine.
• Houd de bemesting in het eerste jaar rustig. Geef dierlijke mest in het voorjaar, voor de eerste en eventueel de tweede snede. Die mest levert ook fosfaat en kali.
• Zaai geen klaver op percelen met weinig draagkracht. De zode van grasklaver is minder stevig en gevoeliger voor vertrapping en berijden als het nat is.

Lavameel via de mest op grasklaver

Wageningen adviseert om dierlijke mest op grasklaver in het voorjaar te geven, voor de eerste en eventueel de tweede snede. Dat is meteen een goed moment om lavameel mee te geven. Meng 30 kg per m³ door de drijfmest, tijdens het mixen. Stel dat je 25 m³ drijfmest per hectare uitrijdt: dan gaat er 750 kg lavameel per hectare mee het land op.

Strooi je het meel liever los? Doe het dan van februari tot april of in het najaar na de laatste snede. Kies een rustige dag, liefst vlak voor regen, zodat het meel de grond in spoelt.

Weiden met klaver

Koeien nemen grasklaver graag op. Wageningen noemt ook een aandachtspunt: klaver kan onder bepaalde omstandigheden trommelzucht veroorzaken. Laat koeien daarom niet hongerig een klaverrijke wei in gaan. Bespreek het rantsoen met je voeradviseur.

Rekenvoorbeeld

Stel: je wilt 20 hectare grasklaver een jaar lang lavameel geven, met 1.000 kg per hectare.

Met de trailer heb je voor minder geld 5.000 kg meer, genoeg voor nog 5 hectare. Je hebt dan wel een schudstrooier of kalkstrooier nodig, en een plek waar de trailer kan storten. Wil je stofarm strooien op grote percelen, vraag dan naar bevochtigd lavameel, per volle vracht op offerte.

Meten en kijken

• Laat een grondmonster nemen. Kijk vooral naar de pH, de kali en het fosfaat.
• Schat in de zomer hoeveel klaver er in je grasmat staat. Doe dat elk jaar op dezelfde percelen.
• Leg de cijfers van de jaren naast elkaar. Zo zie je zelf of de samenstelling verandert.

Zo ga je verder

• Reken je percelen uit met de rekenhulpen.
• Bestel bigbags of een volle trailer bij lavameel.
• Wil je sparren over je grasland? Bel Pjotter op 085 076 38 94, maandag tot en met vrijdag van 08:00 tot 17:00.

Bronnen

• Productinformatie van de groeve, 2026.
• H. van der Meer en J. Rensen, "Grasland met witte klaver in het nieuwe mestbeleid", Wageningen UR en DLV, serie Rundveehouderij blad 4, december 2005.
• Wageningen University & Research, "Factsheet gras/klaver", project Low Carbon Dairy, 2025.
• R. Van Der Bauwhede en anderen, "Gesteinsmehl als Bodenhilfsstoff für versauerte Wälder", AFZ-Der Wald 2/2026 (KU Leuven).