Lavameel bij pluimvee: mest, uitloop en strooisel eerlijk bekeken

In het kort

• Mest en strooisel uit het kippenhok behandel je als vaste mest (25 kg per m³) of als compost (10 kg per m³).
• Op het grasdeel van een uitloop geldt de graslanddosering: 1.000 kg per hectare, dat is 100 gram per m².
• Voor lavameel in het strooisel van een pluimveestal hebben we geen dosering: overleg eerst met Pjotter.

Kippen houden de grond onder hun poten flink bezig. Ze scharrelen, krabben en laten overal mest vallen. Daar liggen kansen voor lavameel. Toch is er over steenmeel bij pluimvee minder bekend dan bij koeien of op grasland. In dit artikel lees je wat vaststaat, wat onderzoek laat zien en waar we nog geen getallen voor hebben. Dat geldt voor leghennen en vleeskuikens, en ook voor een paar kippen achter het huis.

Eerst eerlijk: wat we weten en wat niet

• We weten hoeveel lavameel je door vaste mest (25 kg per m³) en compost (10 kg per m³) mengt, en hoeveel je op grasland strooit (1.000 kg per hectare per jaar). Die getallen gelden ook voor mest uit een kippenhok en voor een uitloop met gras.
• We hebben geen dosering voor lavameel in het strooisel van een pluimveestal. Onafhankelijk onderzoek naar diabas in een stal met kippen kennen we niet.
• Over de gezondheid van je dieren doen we geen uitspraken. Lavameel is een bodemverbeteraar. Het is geen voer en geen diergeneesmiddel.

Pluimveemest: droge mest met relatief veel fosfaat

Bedrijven met pluimvee maken droge, stapelbare mest, schrijft Wageningen Economic Research. Pluimveemest bevat relatief veel fosfaat, staat in een rapport van Wageningen Livestock Research.

Voor vaste mest rekent Lava-Meel 25 kg lavameel per m³. Volgens de productinformatie van de groeve wordt mest daarmee veredeld. Hij wordt verrijkt met mineralen en sporenelementen en wordt beter verdraagbaar voor de bodem. Strooi het meel laag voor laag over de mest als je de hoop opzet of aanvult.

• Een mesthoop van 4 m³ vraagt 4 × 25 kg = 100 kg, dus vier emmers van 25 kg.
• Een bigbag van 1000 kg is genoeg voor 40 m³ vaste mest.

Kijk wel waar je mest naartoe gaat. Volgens Wageningen Economic Research (cijfers uit 2022) wordt bijna alle pluimveemest verwerkt tot mestkorrels, geëxporteerd of verbrand. Circa 6% komt op Nederlandse akkers. Gaat jouw mest naar de verwerker of de export, dan komt het lavameel uit die mest niet op jouw land terecht. Strooi het dan liever direct op je eigen grond of uitloop.

Wat onderzoek laat zien

In Brazilië mengden onderzoekers basaltmeel door gebruikt kippenstrooisel (Curtis en anderen, 2023). Ze deden dat in het laboratorium, met 10 tot 50 gram basaltmeel per 100 gram strooisel. Daarna maten ze 43 dagen lang hoeveel ammoniak er vrijkwam. Bij 30 gram per 100 gram ging er minder ammoniak de lucht in en kwam het vrijkomen sneller tot rust. Er kwam daarbij wel meer koolstofdioxide (CO₂) vrij. En vanaf die hoeveelheid daalde het opneembare fosfor en kalium in het mengsel.

Lees dat met de juiste bril:

• Het was een proef in het laboratorium. Er liepen geen kippen.
• De hoeveelheden lagen veel hoger dan de 25 kg per m³ die Lava-Meel voor vaste mest aanhoudt.
• Getest is basalt. Diabas zat er niet bij, al heeft diabas dezelfde samenstelling als basalt.

Het onderzoek laat zien dat er naar steenmeel in pluimveemest gekeken wordt. Wat het in jouw stal of op jouw mesthoop doet, laat het niet zien.

Strooisel in de stal: eerst overleggen

In de melkveestal rekent Lava-Meel met ca. 1 kg lavameel per koe per dag. Voor een pluimveestal hebben we zo'n getal niet. Er zijn twee redenen om voorzichtig te zijn.

• Fijnstof. Binnen de land- en tuinbouw is de pluimveesector een bron van fijnstof, schrijft Wageningen Economic Research. Het stof komt van de huid en veren van de kippen, het strooisel en het voer. Fijn meel in een stal waar kippen scharrelen, kan daar stof aan toevoegen.
• Biologische regels. Ons lavameel staat op de FiBL-lijst (EU-bio, Demeter, Bioland, Naturland), geldig tot en met 31 december 2026. De categorie is bodemhulpstoffen en toevoegingen voor mest, gier, compost en biogas. Boer je biologisch en wil je het in de stal gebruiken, vraag dan eerst je certificeerder (Skal) of dat in jouw situatie past.

Wil je toch iets proberen in de stal? Bel dan eerst met Pjotter. Dan kijken jullie samen wat past, voordat er meel in de stal komt.

De uitloop: gras met een drukke strook bij de stal

Leghennen met vrije uitloop en biologische leghennen hebben minimaal 4 m² uitloop per hen. Dat komt overeen met 2.500 hennen per hectare. Ook een biologische vleeskip heeft recht op minstens 4 m² buitenruimte.

Kippen gebruiken die ruimte ongelijk. Volgens Wageningen Livestock Research blijven hennen in de praktijk doorgaans dicht bij de stal. Metingen laten zien dat daar 3 tot 40 keer zoveel stikstof uit mest in de grond komt als gemiddeld over het hele bedrijf is toegestaan.

Daar lost lavameel niets aan op. Te veel mest op één plek blijft te veel mest. Wageningen noemt wel maatregelen die kunnen helpen, al lossen ze het volgens het rapport niet altijd op:

• beschutting verderop in de uitloop, met bomen, struiken of afdakjes, zodat de hennen zich beter verdelen;
• een laag houtsnippers rond de stal, die je elk jaar afvoert en vervangt;
• het hok of de uitloop af en toe verplaatsen of wisselen, als dat kan.

Lavameel past op het grasdeel van de uitloop. Reken met de graslanddosering: 1.000 kg per hectare per jaar, dat is 100 gram per m².

Een rekenvoorbeeld. Een koppel van 1.000 hennen heeft minimaal 4.000 m² uitloop, dus 0,4 hectare. Met 1.000 kg per hectare is dat 400 kg lavameel per jaar. Een bigbag van 500 kg (€ 214,52) is dan genoeg. Twee bigbags van 250 kg kosten samen € 411,40.

Hobbykippen: het hok achter het huis

Met een paar kippen in de tuin werk je op kleine schaal:

• Mest en strooisel uit het hok kun je composteren. Strooi bij het opzetten van de hoop laag voor laag 10 kg lavameel per m³ compost. Een emmer van 25 kg is genoeg voor 2,5 m³.
• Heeft de ren gras? Reken dan 100 gram per m². Een ren van 30 m² vraagt 3 kg.
• Een kale plek vlak bij het hok is vooral een mestplek. Lavameel helpt niet tegen te veel mest. Kun je het hok of de ren verplaatsen, dan verdeel je de mest beter.

De compost uit het kippenhok kun je daarna in de moestuin gebruiken. Hoe je lavameel in de moestuin en de composthoop inzet, lees je in lavameel in moestuin, border, gazon en composthoop. Strooi altijd op een rustige dag zonder harde wind, liefst vlak voordat er regen komt. Meer daarover lees je in wanneer rijd je lavameel uit.

Zo ga je verder

• Mest, compost of uitloop: reken je hoeveelheid uit met de rekenhulpen en bestel een emmer of bigbag bij lavameel.
• Boer je biologisch? Lees biologisch boeren met lavameel.
• Denk je aan lavameel in de stal? Bel dan eerst Pjotter op 085 076 38 94, maandag tot en met vrijdag van 08:00 tot 17:00.

Bronnen

• Productinformatie van de groeve, 2026.
• T.G.C.M. van Niekerk en F.R. Leenstra, "Inventarisatie van de effecten van uitloop pluimveehouderij op bodem-, water- en luchtkwaliteit", Wageningen UR Livestock Research, rapport 954, 2016.
• P. van Horne en M. Benus, "Pluimveevleessector in Nederland: feiten en cijfers", Wageningen Economic Research, 2022.
• J. Curtis, A. Luchese en R. Missio, "Evaluation of microbial activity, N-NH3 and CO2 losses in poultry litter treated with basalt rock powder", International Journal of Recycling of Organic Waste in Agriculture 12 (2023), blz. 25 tot en met 35.
• RVO, "Biologisch kippenvlees", productwijzer biologisch ondernemen.