Bodemverzuring: waarom een zure bodem een probleem is

In het kort

• Hoe lager de pH, hoe zuurder de grond; onder pH 4,2 komt giftig aluminium vrij.
• Kalk werkt snel, lavameel buffert langzaam en werkt jaren door.
• Meet eerst en strooi dan: 1.000 kg per hectare grasland, 2.000 kg per hectare akker.

Op veel zandgronden is de bodem in de loop van de tijd zuurder geworden. Onderzoek van de KU Leuven laat zien hoe ver dat in bossen is gegaan en wat de gevolgen zijn. In dit artikel lees je wat bodemverzuring is, waarom het een probleem is en wat lavameel kan doen.

Wat is bodemverzuring?

De zuurgraad van grond druk je uit met de pH. Hoe lager het getal, hoe zuurder de grond. Bij verzuring daalt de pH langzaam: de bodem wordt steeds zuurder.

Voor bossen noemen de onderzoekers van de KU Leuven een duidelijke oorzaak: tientallen jaren uitstoot van stikstof en zwavel. Dat heeft bosbodems sterk verzuurd, vooral op zandgrond. Het speelt in Nederland, Vlaanderen, Duitsland en Polen. Veel bosbodems zitten inmiddels onder een pH van 4,2.

Waarom een zure bodem een probleem is

Onder pH 4,2 komt aluminium vrij. Dat aluminium is giftig voor planten en voor het bodemleven. In verzuurde bossen zien de onderzoekers daardoor een reeks gevolgen:

• bomen zijn minder vitaal;
• er groeien minder fijne wortels;
• regenwormen verdwijnen;
• zangvogels leggen eieren met dunnere schalen, door een tekort aan calcium.

Die gevolgen laten zien hoe breed verzuring doorwerkt. Het begint in de grond, bij de wortels en het bodemleven. Van daaruit werkt het door tot in de bomen en zelfs tot bij de vogels.

Kalk of steenmeel?

Er zijn twee bekende manieren om verzuring te bufferen: kalk en steenmeel.

• Kalk (bijvoorbeeld dolomiet) verhoogt de pH snel. In bossen noemt het onderzoek wel bijwerkingen: koolstofverlies uit de humuslaag, verstoring van de kruid- en moslaag, snellere nitrificatie en soms meer braam.
• Steenmeel neutraliseert minder zuur dan kalk, ongeveer 10 tot 50 procent daarvan. Het werkt wel langzamer en langer. Over tientallen jaren geeft het calcium, magnesium en kalium af, plus fosfor, silicium en sporenelementen.

Verwacht van lavameel dus geen snelle pH-sprong zoals van kalk. Lavameel verweert langzaam en werkt daardoor jaren door. Het is een bodemverbeteraar. Het is geen meststof.

Wat lavameel doet tegen verzuring

Lavameel is fijngemalen diabas, een donker en hard vulkanisch gesteente met dezelfde samenstelling als basalt. Een typische analyse (gemiddelde van analyses) geeft telkens meer dan: 40% siliciumdioxide, 12% aluminiumoxide, 8% calciumoxide, 5% ijzeroxide, 3,5% magnesiumoxide, 3% natriumoxide, 0,4% fosforpentoxide en 0,2% kaliumoxide, plus sporenelementen. De getallen kunnen per partij iets verschillen.

Zoals de producent het beschrijft, helpt lavameel op meerdere manieren:

• de basische component helpt de pH te stabiliseren en buffert zo verzuring;
• het vult de bodem aan met mineralen en sporenelementen;
• het gaat uitspoeling van mineralen tegen;
• het voedt het bodemleven en maakt de bodem actiever;
• het hoge aandeel kiezelzuur bevordert de vorming van klei-humuscomplexen.

Zo pak je verzuring aan

Begin met meten. Laat een bodemanalyse doen, zodat je weet hoe zuur je grond is en wat er ontbreekt. Dat advies geven de onderzoekers ook voor bossen: eerst meten, dan kiezen.

Kies daarna de hoeveelheid. Dit zijn onze doseringen:

Een bigbag van 1000 kg (€ 271,79, franco in Nederland) is genoeg voor 1 hectare grasland of een halve hectare akker. Wil je het precies uitrekenen voor jouw perceel? Gebruik de rekenhulpen.

Let ook op het moment van strooien:

• Grasland: in het voorjaar (februari tot april) of in het najaar na de laatste snede.
• Akker: bij de grondbewerking, en dan oppervlakkig inwerken.
• Strooi op een rustige dag zonder harde wind, liefst vlak voordat er regen komt. De bui spoelt het meel de grond in.
• Strooi niet op bevroren, besneeuwde of drassige grond, en niet vlak voor een hoosbui op hellend land.

Heb je een verzuurd bos? Lees dan verder op bossen. Alle verpakkingen en prijzen staan bij lavameel.