Steenmeel voor verzuurde bossen: wat de KU Leuven laat zien
Onderzoekers van de KU Leuven zetten proeven met steenmeel in verzuurde bossen op een rij. Dit zijn de uitkomsten, in gewone woorden.
· 5 minuten lezen
Pjotter Lava-Meel
In het kort
- Steenmeel neutraliseert minder zuur dan kalk, maar werkt tientallen jaren door.
- In proeven kwamen er meer regenwormen en fijne wortels, en groeiden bomen tot 2 keer zo hard.
- De onderzoekers adviseren eerst een bodem- en bladanalyse.
Onderzoekers van de KU Leuven hebben in 2026 op een rij gezet wat steenmeel doet in verzuurde bossen. Hun artikel verscheen in het Duitse vakblad AFZ-Der Wald onder de titel "Gesteinsmehl als Bodenhilfsstoff für versauerte Wälder". In het Nederlands: steenmeel als bodemhulpstof voor verzuurde bossen. Dezelfde onderzoekers schreven ook een Nederlandstalige versie voor het tijdschrift Bosrevue. Hieronder lees je in gewone woorden wat erin staat. De volledige bronvermelding staat onderaan.
Waarom veel bosbodems verzuurd zijn
Tientallen jaren uitstoot van stikstof en zwavel hebben bosbodems sterk verzuurd. Dat speelt vooral op zandgrond, in Nederland, Vlaanderen, Duitsland en Polen. Veel bosbodems zitten onder een pH van 4,2. Bij die zuurgraad komt aluminium vrij. Dat aluminium is giftig voor planten en voor het bodemleven.
De onderzoekers zien daardoor deze gevolgen:
- bomen zijn minder vitaal;
- er groeien minder fijne wortels;
- regenwormen verdwijnen;
- zangvogels leggen eieren met dunnere schalen, door een tekort aan calcium.
Kalk of steenmeel: snel tegenover langzaam
De bekendste maatregel is kalken met dolomiet. Dat verhoogt de pH snel. Het onderzoek noemt wel een aantal bijwerkingen:
- koolstof verdwijnt uit de humuslaag;
- de kruid- en moslaag raakt verstoord;
- de omzetting van stikstof in de bodem (nitrificatie) gaat sneller;
- soms komt er meer braam.
Steenmeel is fijngemalen vulkanisch gesteente, zoals basalt, fonoliet en foidiet. Het neutraliseert minder zuur dan kalk: ongeveer 10 tot 50 procent van wat kalk doet. Steenmeel werkt wel langzamer en langer. Over tientallen jaren geeft het calcium, magnesium en kalium af. Daarnaast levert het fosfor, silicium en sporenelementen. Het verschil zit dus vooral in het tempo. Kalk geeft een snelle stap, steenmeel werkt geleidelijk en blijft lang doorwerken.
Wat de proeven laten zien
De onderzoekers verzamelden resultaten uit proeven in verschillende landen. Dit zijn de belangrijkste uitkomsten:
- Bij 10 ton steenmeel per hectare steeg de pH in de bovenste 10 cm met ongeveer 0,2 eenheid. Het hoogste punt kwam pas na ongeveer 20 jaar.
- De pH en de basenverzadiging waren 40 tot 150 jaar na het strooien nog verhoogd.
- Er kwamen meer regenwormen, meer fijne wortels en meer schimmels die strooisel afbreken.
- Eiken en grove dennen op arme zandgrond in Nederland en Polen groeiden na toediening 1,3 tot 2 keer zo hard.
- In 1987 kregen sparren in Oostenrijk 5 ton steenmeel per hectare. Hun diktegroei lag daarna tot 23 jaar lang 30 procent hoger.
- De kruidlaag veranderde weinig. Op lange termijn kwamen er soorten bij, zonder dat de zuurminnende soorten verdwenen.
- Jonge esdoorns met 1,5 kg steenmeel in het plantgat groeiden beter, en er overleefden er meer.
Een stijging van 0,2 pH-eenheid lijkt klein. Het gaat hier om een langzame verandering die twintig jaar opbouwt en daarna nog heel lang aanhoudt. In Nederland wordt steenmeel inmiddels op duizenden hectares bos toegepast. Het geldt daar als "no-regret"-maatregel: een ingreep waar je later geen spijt van krijgt.
Het advies: eerst meten, dan kiezen
De onderzoekers zijn nuchter over hun eigen onderwerp. Steenmeel lost niet elk probleem in elk bos op. Hun advies volgt een vaste volgorde:
- Laat eerst een bodemanalyse en een bladanalyse doen.
- Kijk welk voedingselement ontbreekt.
- Kies daarna welk steenmeel en hoeveel. De onderzoekers gebruiken daarvoor een beslisboom.
Welk steenmeel past, hangt dus af van wat jouw bos mist. Heb je de uitslag van een analyse? Dan kijkt Pjotter graag met je mee of diabas lavameel daarbij past.
Diabas en dit onderzoek
In het onderzoek zijn basalt en ander vulkanisch steenmeel getest. Diabas zat er niet bij. We zeggen dus niet dat dit onderzoek ons product heeft getest. Wel heeft diabas chemisch dezelfde samenstelling als basalt. Het is een donker, hard vulkanisch gesteente dat ontstaat als magma onder de grond afkoelt.
Een typische analyse van ons diabas lavameel:
| Bestanddeel | Aandeel |
|---|---|
| Siliciumdioxide (SiO₂) | meer dan 40% |
| Aluminiumoxide (Al₂O₃) | meer dan 12% |
| Calciumoxide (CaO) | meer dan 8% |
| IJzeroxide (Fe₂O₃) | meer dan 5% |
| Magnesiumoxide (MgO) | meer dan 3,5% |
| Natriumoxide (Na₂O) | meer dan 3% |
| Fosforpentoxide (P₂O₅) | meer dan 0,4% |
| Kaliumoxide (K₂O) | meer dan 0,2% |
Daarnaast zitten er sporenelementen in. De getallen kunnen per partij iets verschillen.
In de proeven ging het om 5 tot 10 ton per hectare. De productinformatie van ons lavameel noemt voor bosgrond 2.000 kg per hectare per jaar als richtwaarde. Per kilo is lavameel los gestort het voordeligst: een volle trailer van 25 ton, voor € 135,52 per ton, franco in Nederland. Vanaf 15 ton is een trailer ook in totaal goedkoper dan bigbags. Voor een kleiner perceel of voor plantgaten zijn bigbags van 1000 kg handiger. Strooi op een rustige dag zonder harde wind, liefst vlak voordat er regen komt. Dan spoelt het meel de grond in en waait het niet weg. Meer over steenmeel in het bos lees je op bossen. Alle verpakkingen en prijzen staan bij lavameel.
Bron
R. Van Der Bauwhede, T. Rombouts, P. Hartmann, B. Möller, L. van den Berg, W. Buysse, A. Elsen, E. Smolders en B. Muys, "Gesteinsmehl als Bodenhilfsstoff für versauerte Wälder", AFZ-Der Wald 2/2026, blz. 32 tot en met 36. KU Leuven, te vinden in de repository Lirias onder nummer LIRIAS4398306.
Nederlandstalige versie van dezelfde onderzoekers: "Steenmeel als veelbelovende revitalisatiemaatregel voor verzuurde bossen", Bosrevue 124a (2026).
Dit artikel is een samenvatting in onze eigen woorden.